Cannabis voor glaucoom: een geschiedenis van geneeskunde en activisme

Weinig mensen weten dat het moderne verhaal over medicinale cannabis begon met een 26-jarige Amerikaanse man met glaucoom, die merkte dat het roken van cannabis de symptomen van zijn ziekte verbeterde. Dit was Robert C. Randall, die zijn zaak won in de rechtbank en de eerste “officiële” medicinale cannabispatiënt werd. Als gevolg hiervan begon in de jaren 1970 het onderzoek naar de medicinale eigenschappen van THC.

Ter gelegenheid van Wereld Glaucoom Dag praten we vandaag op de Cannactiva blog over de geschiedenis en de effectiviteit van het gebruik van cannabis bij de behandeling van glaucoom, met de arts Fabio Turco en Viola Brugnatelli, van Cannabiscentia.

Wat is glaucoom?

Glaucoom is een groep oogaandoeningen die wordt gekenmerkt door progressieve schade aan de oogzenuw, vaak in combinatie met een verhoogde intraoculaire druk (IOP), wat leidt tot onomkeerbaar gezichtsverlies. Glaucoom kan zich langzaam ontwikkelen en het geleidelijke verlies van het gezichtsvermogen kan lange tijd onopgemerkt blijven. Regelmatige oogonderzoeken, inclusief het meten van de oogdruk en perifere gezichtstesten, zijn essentieel voor mensen die het risico lopen glaucoom te ontwikkelen.

Glaucoom treft wereldwijd bijna 64 miljoen mensen en is wereldwijd de op één na meest voorkomende oorzaak van blindheid. Glaucoom komt vooral voor bij mensen boven de 60 jaar en slechts de helft van de patiënten is zich bewust van de aandoening.

Behandeling

Het begin van glaucoom gaat altijd gepaard met een verhoogde intraoculaire druk, die voor het eerst werd beschreven in 1622 door de Engelse arts Richard Banister, die stelde: “het oog wordt steviger en harder dan het van nature zou moeten zijn”.

Behandelingen voor glaucoom richten zich op medicijnen die de intraoculaire druk verlagen, zoals pilocarpine, bètablokkers (timolol), alfa-antagonisten (brimonidine), prostaglandine F2A-analogen (latanoprost) en koolzuuranhydraseremmers (dorzolamide). Als medicijnen niet voldoende zijn, worden chirurgische opties overwogen. Ondanks deze behandelingen blijft men zoeken naar effectievere en beter verdragen opties.

Cannabis voor glaucoom: het verhaal van een activist

Om de werkzaamheid van medicinale cannabis bij glaucoom te onderzoeken, beginnen we aan een reis door de pagina’s van het Cannabiscentia Handbook of Cannabinology Principles van Viola Brugnatelli en Fabio Turco. Dit handboek dient als gids voor Europese gezondheidsprofessionals en liefhebbers die een diepgaand inzicht willen krijgen in de medische toepassingen van cannabis.

Cannabis en medicijnen op basis van cannabinoïden werden in de jaren 70 in gebruik genomen en sindsdien heeft cannabis een bijna mythische status bereikt als wondermiddel tegen glaucoom. Het was toen, vanwege glaucoom, dat de moderne geschiedenis van medicinale cannabis begon in 1974.

De zaak van Robert Randall

In de jaren 70 ontdekte Robert C. Randall, een 26-jarige glaucoompatiënt, dat het roken van cannabis de symptomen van zijn ziekte verlichtte. Randall werd federaal aangeklaagd voor het kweken van cannabis, maar verdedigde zichzelf met succes door medische noodzaak. In 1976 stelde de rechter hem in het gelijk, waardoor hij de eerste “legale” gebruiker van medicinale cannabis werd.

Randalls pleitbezorging leidde in 1974 tot het Marijuana Research Project , het eerste door de staat beheerde programma voor medicinale cannabisteelt in de VS, dat tot 1992 cannabis leverde aan patiënten. Randall was een vooraanstaand activist voor de legalisatie van cannabis, richtte de Alliance for Cannabis Therapeutics op en klaagde de federale overheid aan toen die de toegang tot medische marihuana wilde stopzetten. Deze rechtszaak en de daaropvolgende uitspraak schepten een belangrijk precedent door het medische gebruik van cannabis te legitimeren, waardoor andere patiënten legale toegang kregen tot medische marihuana. Deze uitspraak versterkte ook de inspanningen van Randall en andere activisten om wetten te promoten die de medische voordelen van cannabis in verschillende staten erkennen.

De uitspraak van 1987 werd genegeerd door de Drug Enforcement Administration (DEA ), die een restrictief standpunt bleef innemen over cannabis, ondanks wettelijke overwinningen die het medicinale gebruik ervan erkenden. In de jaren daarna waren er meerdere pogingen om cannabis te herclassificeren en de medische waarde ervan te erkennen, maar dit werd consequent afgewezen door de DEA.

In 1988 werd de DEA door Randall en andere activisten gedwongen om hoorzittingen te houden over het opnieuw indelen van cannabis. Bestuursrechter Francis Young van de DEA drong aan op herindeling van cannabis en stelde dat“cannabis een van de veiligste therapeutisch actieve stoffen is die de mensheid kent“. De DEA verwierp de uitspraak echter en besloot cannabis te handhaven als een Schedule I substantie, stellende dat het geen geaccepteerd medisch gebruik had en een grote kans op misbruik. Vandaag kunnen we zeggen dat, bijna een halve eeuw later, de Verenigde Staten in 2024 de herclassificatie van cannabis zullen goedkeuren, waardoor het zal worden verwijderd van lijst I van gereguleerde stoffen.

Randall overleed in 2001 en zijn nalatenschap omvat zijn waardevolle bijdragen aan de medische cannabisbeweging.

Cannabis en cannabinoïden in glaucoom: lopend onderzoek

Werkingsmechanisme

Cannabis en cannabinoïden zijn op de volgende manieren effectief bij de behandeling van glaucoom:

• Sommige cannabinoïden verlagen de intraoculaire druk door interactie met het endocannabinoïde systeem in de ogen, op CB1-receptoren.
• Ze moduleren de synthese van prostanoïden via de cyclo-oxygenase (COX)-route en beïnvloeden zo verschillende oogstructuren.
• Daarnaast hebben sommige cannabinoïden een neuroprotectief effect, waarbij ze de retinale ganglioncellen beschermen door de afgifte van glutamaat, endotheline-1 en stikstofmonoxide te remmen.

Klinische ervaring met gepersonaliseerde therapie voor de glaucoompatiënt: overwegingen van een voorschrijver

Dr. Lorenzo Calvi, een Italiaanse anesthesioloog en etnofarmacoloog, bestrijdt de overtuiging dat cannabis geen goede behandeling is voor glaucoom op basis van zijn praktijkervaring, waarbij hij ongeveer 150 glaucoompatiënten heeft behandeld. Hij claimt een uitzonderlijk succespercentage van 98% en benadrukt de minimale hoeveelheid cannabinoïden die nodig is en de afwezigheid van psychotrope bijwerkingen.

Volgens Dr Calvi kan cannabis voor glaucoom oraal worden gebruikt, hoewel de beste resultaten worden verkregen met oogdruppels. Oogdruppels worden bereid met micro-emulsies of cyclodextrinen, die het probleem van de slechte oplosbaarheid van cannabinoïden in water minimaliseren. Glaucoombehandeling is altijd langdurig, dus bijwerkingen moeten altijd in de gaten worden gehouden, vooral als THC wordt gebruikt.

Dr. Calvi benadrukt het belang van een gepersonaliseerde therapie op maat van elke patiënt, met respect voor de natuurlijke synergie tussen cannabinoïden en terpenen voor een effectief en klinisch veilig resultaat. Hij suggereert dat de positieve resultaten die zijn waargenomen bij de behandeling van glaucoom met cannabis ook van toepassing kunnen zijn op andere ziekten, en pleit voor samenwerking tussen artsen, patiënten en apothekers om het succes van cannabinoïdentherapieën te garanderen.

Cannabis en glaucoom: Conclusies

Hoewel de medische cannabisbeweging is ontstaan uit de effectiviteit van cannabis bij de behandeling van glaucoomsymptomen, wordt het momenteel niet beschouwd als eerstelijnsbehandeling vanwege de beperkingen en bijwerkingen.

Hoewel geneesmiddelen op basis van cannabinoïden een nuttig alternatief kunnen zijn voor sommige patiënten met glaucoom die resistent zijn tegen conventionele behandelingen, wordt het gebruik ervan beperkt door verschillende factoren. De korte duur van het effect, de noodzaak van meerdere dagelijkse doses en de bijwerkingen beperken de werkzaamheid en veiligheid van medicinale cannabis op de lange termijn. Conventionele behandelingen, zoals oogdruppels en chirurgische ingrepen, blijven de meest effectieve en veiligste opties voor de meeste glaucoompatiënten.

De informatie in dit artikel is afkomstig uit het Cannabiscentia Handbook of Cannabinology Principles, door Viola Brugnatelli en Fabio Turco en Prohibition Partners. Het is een gids over medicinale cannabis en cannabinoïden voor professionals in de gezondheidszorg en behandelt uitgebreid het Europese medicinale cannabislandschap. De tweede editie is nu beschikbaar. Bezoek Cannabiscientia voor meer informatie.

Opmerking: Dit is een informatief artikel en is niet bedoeld om een ziekte te voorkomen, diagnosticeren of behandelen. De inhoud kan de diagnose of behandeling van een ziekte of symptoom aanvullen, maar mag deze nooit vervangen. Cannactiva-producten zijn geen geneesmiddelen en zijn bedoeld voor uitwendig gebruik. Na de publicatiedatum kan relevant nieuw wetenschappelijk bewijs beschikbaar zijn gekomen. Raadpleeg je arts voordat je CBD gebruikt. De therapeutische aanpak moet altijd persoonlijk zijn en hangt af van de professionele beoordeling.

Referenties en meer informatie

1. Cannabiscentia’s Handboek voor Cannabinologie Principes, door Viola Brugnatelli en Fabio Turco.
2. Sun X, Xu CS, Chadha N, Chen A, Liu J. Marihuana for Glaucoma: A Recipe for Disaster or Treatment? Yale J Biol Med. 2015 Sep 3;88(3):265-9. PMID: 26339209; PMCID: PMC4553646.
3. Green K. Roken van marihuana versus cannabinoïden voor glaucoomtherapie. Arch Ophthalmol. 1998 Nov;116(11):1433-7. doi: 10.1001/archopht.116.11.1433. PMID: 9823341.
4. Novack GD. Cannabinoïden voor de behandeling van glaucoom. Curr Opin Ophthalmol. 2016 Mar;27(2):146-50. doi: 10.1097/ICU.0000000000000242. PMID: 26840343.